U mokt’aanilo’ob meyajo’ob
Vega Solar 1 yéetel 2.  

U mokt’aanil yéetel kaj, yéetel chíiimpolal, u yila’al ba’ax ku beeta’alyéetel u múul meyajil, ba’alo’ob tu’ux jach u ts’aamaj u yóol u meyajilo’ob Vega Solar 1 yéetel 2 . Ti u beeta’al u meyajilo’obe’,  Vega Solar ma’ chéen ba’ax ku ya’alik u a’almajt’aanilo’ob yo’olal u beeta’al loob ti’ kajnáalilo’ob, ku yilik xan ba’ax ku ya’alik u a’almajt’aanilo’ob wayile’ beeyxan le táanxel lu’umilo’obo’.

Vega Solar ts’o’ok u betik jump’éel Nu’uksajil kaxan áantaj utia’al u ts’aabal ma’alob kuxtal ti’ kajnáalo’ob, ikil u yila’al u kaláanta’al u miatsil kuxtal yéetel yóok’olkab.

Utia’al u beeta’al le Nu’uksajil  meyajo’, yaanji u beeta’al:

Bey túuno’ ku beeta’al paklan  tsikbalo’ob utia’al u k’ajóolta’al tumen kajnáalilo’ob  le meyo’oba’  beeyxan ku yila’al  u ajmeyajilo’ob Vega Solar 1 yéetel 2 ku na’atiko’ob ba’ax k’a’abéet yéetel ba’ax ku tukultik le kajnáalilo’obo’. 

Mokt’aanilo’ob yéetel u meyajil u yu’ubal u t’aan kaaj ichjáalk’abil yéetel ojéelta’an tumeen kajnáalilo’ob.

U jach beeta’al je’el  bix u ya’alika’almajt’aanilo’obe’beeyxan u beeta’al ba’alo’ob tu beelti’ u páajtalilo’ob wíiniko’ob, lemeyajo’obo’ máansabo’ob ti’ U yu’ubal ut’aan kaaj ich jáalk’abil yéetelojéelta’an, beeta’ab tumeen Secretaría de Energía.

Yéetel u yóolil utia’al u sáasilkúunsa’al tuláakal ba’ax ma’ tujach na’ata’al tumen le kajnáalilo’obo’ yéetel u ts’aabal ti’ob chuuka’an u tsol t’aanile’, beeta’ab:

a)  E’esajilo’ob beeta’ab tumenu kúuchil meyaj beey xan ulak’ kúuchilo’ob, je’el bix: INAH, SEMARNAT, SEDUMA,SENER, INEEL, COFEPRIS, ichil u jeelo’ob; yéetel XAN U TÁAKPAJAL SEGOB,CDPIM,CDI/INPI  beeyxan INDEMAYA. Utia’al u ye’esajilo’obe’ ch’a’ab u nu’ukulilo’ob meyaj, je’el bix: pánelessolares, cha’anilo’ob beeyxan  ts’íibo’obyéetel oochelo’ob, yéetel  u jeelo’ob.

b) Beeta’ab jump’éel chan wíinkilal utia’al u yila’al bix u p’áatal parques solares

c) Xíimbalil ti’ jump’éel parque solar táan u meyajta’al tu noj kaajil Guanajuato.

U meyajil utia’al u yu’ubal u t’aan kaaj ich jáalk’abil yéetel ojéelta’ane’, tu kaajil San José Tipceh, beeta’ab ichil ka’ap’éel ja’ab, tu’ux ila’ab ya’ab káajnáalilo’ob táakpajo’obi’.

Ba’ax ila’ab ichil le meyaj beeta’abo’…

Bey ts’o’okik u yu’ubal u t’aankajnáalilo’ob.

U ba’alilo’ob u nu’uksajil
kaxan áantaj ti’ kajnáalo’obe’, lelo’oba’

U kaláanata’al yo’kabil, ba’alche’ob yéetel  k’áaxo’ob

  • Yaan u beeta’al jump’éel nu’uksajil kaxan
    áantaj  ti’ k’áaxo’ob yéetel u
    meyajilo’ob kaláanil beeyxan u k’e’exel u kúuchilo’ob. 
  • Bey
    ma’ beeta’ak u meyajil kol k’aaxe’, yaan u yáanta’al  kanan kaabo’on  ti’:

Nu’uksajil  bejo’ob.

  • Tu jáatsk’iinilo’ob u káajsa’al u meyajil
        yéetel u beeta’al le kúuchilo’obo’, yaan u ts’aabal jump’éel Nu’uksajil
        utia’al ma’ u yúiuchul loobilo’ob te’e bejo’.  Ichile’, yaan u tso’olol:

Nu’uksajil u k’u’ubul Si’

  • Yaan u tsa’aabal
    ti’ kajnáalilo’ob  jun jaats ti’ le
    si’  kun jóok’ol yo’olal u ko’olol k’áax  utia’al u meyaj ti’ob. 

U yantal taak’in ti’ le  múuch’  kaajo’obo’.  

  • Le meyajo’ jump’éel kúuchil ku taasik meyaj.

U Nu’uksajil áantaj 
xook 

  • Ja’ab
    ja’abil, ka’alikil táan u beet’al u meyajilo’ob Vega Solar  1 yéetel 
    2,  bey ma’ káajak u
    k’iinilo’ob  xooke’:

U nu’uksajil u beeta’al ma’alob muuk’il.

U Nu’uksajil u ts’aabal ba’alo’ob ti’ u kúuchilo’ob
kaaj.

  • Ts’o’ok u
    ma’alobkuunsa’al  u ba’alilo’ob u
    kaajil  San José Tipceh

U Nu’uksajil kaxan tsikbal yéetel bisbail 

  • Yaan u kaxtaa’al tsikbal yéetel kajnáalo’ob
        yano’ob tu’ux yaan  le kúuchil
        meyajo’. U tuukulile’ u yu’uba’al ba’ax ku tukultiko’ob yéetel u yantal
        je’ek’ab  tsikbal.  

Nu’uksajil utia’al u kaláanta’al ma’ u yúuchul juum.

  • Tuláakal  meyajo’ob kun beetbil
    le kéen káajsa’ak le meyajo’ beeyxan le kéen beeta’ake’ yaan u yilik ba’ax ku
    ya’alik u A’almajt’aanil mexicana NOM–081–SEMARNAT–1994, ku yaa’alik u k’a’amil juum je’el u páajtal u
    beetaa’ale’ 55 decibeles táamkabil ku káajal 
    6 ja’atskab ku ts’o’okol 10 ook’in yéetel jump’éel  k’a’amil ku chukik  tak 50 decibeles 10 ook’in tak 6 ja’atskab. 

Nu’uksajil  ba’ax kun beetbil yéetel u xiixel ba’alo’ob.

  • Tuláakal  xiixelo’obe’ yaan u ts’aabal tu kúuchilo’ob tu’ux
    unaj yéetel yaan u ts’íibta’al u k’aaba’i’, yaan u yantal u maak utia’al ma’ u
    yantal k’aak’as  ba’alche’obi’. Yo’olal u
    xiixel ba’alo’ob kun  jóok’ol kéen
    beet’ak l e kúuchilo’, yaan u ts’aabal u kúuchil utia’al u líik’esa’al.

  • ‍Kex tumeen 
    k’aak’as xiixelo’ob óoli’ mina’an, chéen tu k’iinilo’ob táan u beeta’al
    le kúuchilo’  beeyxan le kéen lu’sa’ak,
    yaan u meyajta’al tu beel yéetel u ja’atsal. Yaan u  kaxta’al juntúul  máak k’ajóola’an yéetel ojéela’an ma’alob u
    beetik le meyajo’.

Nu’uksajil utia’al u kala’anta’al u beeta’al wa u yutskíinsa’al.

  • U beetaa’al le
    kúuchilo’ yéetel ba’ax kun ts’aabile’ yaan u beeta’al  je’el bix u ya’alik u a’almajt’anilo’ob
    táanxel lu’umilo’ob yéetel wey lu’umila’. 

  • ‍Beeyxan  ichil le Nu’uksajila’

U nu’uksajil  u lu’umilo’ob 
ejido